Elk jaar krijgen wereldwijd ongeveer 100 miljoen patiënten te maken met littekens¹. Het is dus een veelvoorkomend probleem, maar littekens kunnen ook een aanzienlijke impact hebben op de levenskwaliteit van patiënten. Onderzoek toont aan dat littekens het psychologisch welzijn van patiënten beïnvloeden, wat kan leiden tot angst, sociaal isolement en depressie¹.

Sommige mensen denken misschien dat littekens alleen een lichamelijk spoor nalaten, maar voor veel patiënten hebben ze ook een aanzienlijke emotionele en mentale impact. Iedereen gaat op een andere manier met zijn of haar litteken om. Sommigen dragen het als een “ereteken” – een herinnering aan het herstel van een ernstige ziekte zoals kanker – terwijl anderen zich schamen en minder zelfvertrouwen hebben door zichtbare littekens. Er is geen goede of foute manier, maar het is belangrijk om de psychologische impact van littekens te erkennen en de betrokken personen te ondersteunen.

Acceptatie en herstel

Als een brandwond, schaafwond of wond die tot in de diepere huidlagen reikt na 10 tot 14 dagen nog niet genezen is, zal er in werkelijkheid een litteken ontstaan. Hoe eerder u deze realiteit aanvaardt, hoe beter u het litteken kunt beschermen en behandelen om het uiterlijk ervan zoveel mogelijk te verbeteren. Uit een recente enquête in het Verenigd Koninkrijk bleek echter dat 82% van de mensen niet weet dat littekens tot twee jaar na het oorspronkelijke letsel behandeld kunnen worden².

Sommige situaties zijn emotioneel en psychologisch complexer – bijvoorbeeld littekens als gevolg van zelfbeschadiging. Deze patiënten hebben gedurende een langere periode meer professionele hulp nodig. Zelfbeschadiging is een groeiend probleem op het gebied van geestelijke gezondheid. Vaak kunnen patiënten hun littekens pas aanvaarden en een behandeling overwegen wanneer ze volledig hersteld zijn.

Uw stem vinden

De reacties van mensen op zichtbare littekens kunnen uiteenlopen: sommigen stellen indiscrete vragen, terwijl anderen ongemakkelijk kijken. Dat kan op elk moment moeilijk zijn, maar vooral in sociale situaties die op zich al spannend zijn, zoals een eerste afspraakje of een sollicitatiegesprek. Kinderen van wie de ouders hen aanmoedigen om over hun littekens te praten en te antwoorden op de vaak tactloze vragen van anderen, hebben meer kans om hun littekens te aanvaarden en ermee om te gaan. Hetzelfde geldt voor volwassenen: uw stem vinden en over uw littekens kunnen praten, zal u op lange termijn helpen.

Mannen hebben ook littekens…

Er bestaat een misvatting dat mannen zich geen zorgen zouden mogen maken over het uiterlijk van een litteken – dat dit niet “macho” zou zijn of dat littekens gedragen moeten worden als een teken van “stoerheid”, zoals het clichébeeld van de mannelijke superheld. In werkelijkheid mogen mannen hun littekens met trots willen tonen, maar moeten ze ook begrijpen dat het normaal is om te zeggen dat ze hun littekens niet mooi vinden en aandacht willen besteden aan hun uiterlijk.

Er is niets mis mee om een litteken te bedekken³

Veel mensen zijn terecht trots om hun littekens te tonen. In sommige gevallen voelen mensen zich echter comfortabeler wanneer ze hun littekens “bedekken” met cosmetische producten die als “camouflage” worden aangeduid. Het gaat er niet om het litteken te verbergen, maar om make-up te gebruiken om zich lichamelijk, emotioneel en mentaal zekerder te voelen. We gebruiken dagelijks cosmetische producten om het uiterlijk en het gevoel van onze huid te verbeteren en onvolkomenheden of donkere kringen te camoufleren – waarom zou dat bij littekens anders zijn?

U bent niet alleen

Littekens kunnen voorkomen bij mensen van alle achtergronden en in elke levensfase. Of u nu als tiener een litteken hebt opgelopen bij een ongeval, of recent een chirurgische ingreep hebt ondergaan om een tumor te verwijderen of een keizersnede hebt gehad: vergeet niet dat u niet alleen bent. Uw emotionele reactie op uw litteken is begrijpelijk, ongeacht uw ervaring. Als u moeite hebt om uw litteken te aanvaarden, kunt u hulp krijgen. Bespreek dit met uw huisarts, die u kan doorverwijzen naar een gespecialiseerde zorgprofessional of een steungroep. U kunt ook contact opnemen met een liefdadigheidsorganisatie die mensen ondersteunt met een ziekte of letsel dat hun uiterlijk beïnvloedt.

Referenties:

1. Signorini M, et al. Clinical evaluation of a new self-drying silicone gel in the treatment of scars: a preliminary report. Aesthetic Plastic Surgery. 2007;31(2):183-7.
2. NHS Choices: Emotional effects of scarring. Available at nhs.uk/conditions/scars/#emotionaleffects-of-scarring Accessed 29 November 2017.

3. Online enquête uitgevoerd door Atomik Research onder 2.000 Britse volwassenen. Het veldonderzoek vond plaats in mei 2018. Atomik Research is een onafhankelijk, creatief marktonderzoeksbureau dat gecertificeerde onderzoekers in dienst heeft.